Egyptologisch
Nieuws april 2012

 

Gevolgen van de
Egyptische revolutie

 

Foto 1

 

Voormalig minister van Antiquiteiten Zahi
Hawass ligt een jaar na zijn ontslag nog steeds onder vuur. Hij zou geld over
de balk hebben gesmeten en zich schuldig hebben gemaakt aan diefstal van
antiquiteiten, aldus onder meer Nour el-Din Abdul-Samad, directeur van de MSA-afdeling
Archeologische Sites. Er zijn nog zes anderen die vergelijkbare beschuldigingen
aan het adres van Hawass hebben gemaakt. Hawass zou in zijn tijd als secretaris
generaal van de Supreme Council of Antiquities (SCA) een deal met de American
Geographical Society hebben gesloten voor de uitleen van voorwerpen uit de
Toetanchamon-collectie in ruil voor 17 miljoen dollar voor de Suzanne Mubarak
Association, een charitatieve instelling van de voormalige presidentsvrouw ten
gunste van kinderen met kanker. Dit is echter geen staatsinstelling; Hawass had
deze publieke fondsen nooit aan deze stichting mogen schenken volgens de
Egyptische wet. De 143 oudheden die Hawass heeft uitgeleend in 2003 zijn
overigens nog altijd niet terug in Egypte.

 

Begin april is een poging tot inbraak in
het Egyptisch Museum in Cairo voorkomen door beveiligingspersoneel. De dieven
waren gewapend met messen en zijn met schoten in de lucht afgeschrikt.

 

Noord Egypte

 

Foto 2

 

Eind maart bezocht minister Ibrahim het
Qaitbay-fort in Alexandrië, waar gewerkt wordt aan het dichten van gaten in de
oostelijke buitenmuur. Volgens de minister is het heel belangrijk dat deze
gaten gedicht worden, gezien de sterke stroming en hoge golven van de
Middellandse Zee. Het probleem is echter dat deze werkzaamheden een bedreiging
vormen voor de antiquiteiten uit de Ptolemeïsche en Romeinse tijd die op de
zeebodem rondom het fort liggen. Ibrahim benadrukte dat kosten noch moeite
gespaard moeten worden om te voorkomen dat deze oudheden teveel beschadigd raken
als gevolg van de werkzaamheden aan het fort. Tevens kondigde hij aan dat er in
Alexandrië een centrum voor onderzeese archeologie zal komen op de plek waar ooit
de beroemde vuurtoren stond. Hier zal tevens een trainingscentrum voor
restaurateurs en een onderwatermuseum komen. Dit laatste is enkele jaren
geleden al eens onderzocht door toenmalig SCA-leider Zahi Hawass.

 

Het MSA heeft een bouwproject in Alexandrië
stil laten leggen, omdat er geen archeologisch bodemonderzoek is verricht. Uit
graafwerkzaamheden voor het te bouwen overheidsgebouw kwamen veel
archeologische voorwerpen naar boven. Volgens oude plattegronden hebben er ooit
twee tempels op deze plek gestaan. Onbekend is wat er met het bouwproject gaat
gebeuren.

 

Foto 3

 

Elders in Alexandrië zijn vier rotsgraven
ontdekt uit de Griekse, Romeinse en Byzantijnse perioden. De graven liggen
ruwweg tussen de reeds bekende graven van el-Shatbi en Mustafa Kamal. Een
opgravingsteam van het MSA vond de graven tijdens archeologisch onderzoek
voorafgaand aan de bouw van woonhuizen. Verschillende olielampjes,
parfumvaasjes en grafurnen werden aangetroffen, waarvan sommigen nog sporen van
decoratie bevatten. Het belangrijkste graf heeft een open hof met twee stenen
zuilen, aldus Mohamed Mostafa, directeur van de Alexandrijnse afdeling van de
SCA. In dit graf werden twee grafschachten gevonden met daarin overblijfselen
van minstens 10 mensen. Volgens Mostafa zijn ook op sommige wanden nog
pleisterwerk en sporen van decoratie zichtbaar. Een ander graf heeft een stenen
trap van acht treden en ligt onder een modern gebouw. De laatste twee graven
liggen nog dieper in de bodem en bevatten onder meer de laatste rustplaats van
een moeder en haar zoon uit de Romeinse periode.

Vanwege deze ontdekking zullen de
bouwwerkzaamheden gestaakt worden en wordt het gebied tot archeologische site
verklaard.

 

Foto 4

 

Klik
hier voor een Duits artikeltje (met een zestal foto's) over de opgravingen
in Heliopolis van het team uit Leipzig, onder leiding van Dietrich Raue. Raue
geeft aan weinig hinder te hebben ondervonden van plunderaars en zij sloten in
maart een productief seizoen af, waarbij ze ook Egyptische stagiaires opleidden.
Het team vond vele tempelrestanten en delen van kolossale beelden, onder andere
uit de tijd van Ramses II en de tijd van Achnaton.

 

Midden Egypte

 

Als reactie op
de recente nieuwsberichten over plunderingen in Egypte heeft het MSA begin
april een comité samengesteld om el-Hibeh, Ihnasia el-Medina en Dasjoer te
inspecteren met als doel het inventariseren van de verliezen en het verbeteren
van de beveiliging. Wij wachten nog steeds gespannen de resultaten af!

 

Foto 5

 

Een Spaanse archeologische missie in
Oxyrhynchus, onder leiding van Josep Padró, heeft in de necropool een deposito
van ongeveer 1200 vissen gevonden. Waarschijnlijk gaat het om offergaven voor
een graf. Het is nog onbekend uit welke tijd de vondst dateert, maar er zijn
tevens vondsten uit de Romeinse periode gedaan, zoals een 1-meter hoog
grafbeeld van een vrouw en een mozaïek met geometrische patronen. Tevens vond
het team een weg door de necropool, leidend naar het Osireion, uit de
Ptolemeïsche periode.

 

Zuid Egypte

 

In Karnak is een enorm steenblok ontdekt
met een inscriptie en afbeeldingen van Ramses III. Te zien is hoe Ramses III
offers brengt aan Amon-Ra. Ook de godin Amonet is op het blok te zien. Meer
details over de aard van de vondst zijn helaas niet bekend gemaakt, hoewel de
vondst in veel Egyptische media wereldkundig werd gemaakt. Ook zijn er geen
foto's vrijgegeven.

 

Foto 6

 

In deze
interessante blog-post van dr. Per Storemyr kunt u lezen over de door
mijnbouw bedreigde rotstekeningen van Wadi Abu Subeira (tussen Kom Ombo en
Aswan, op de oostoever). Behalve zorgwekkende informatie geeft de post ook een
interactief kaartje met de precieze locaties van de bijzondere rotstekeningen
en vele foto’s.

 

Foto 7

 

Ondanks alle problemen waar het MSA en de
toeristenindustrie in Egypte mee te kampen hebben, is het prettig om zo nu en
dan wat goed nieuws te kunnen melden. De Hathor-kapel op het eiland Philae
wordt in mei geopend voor het publiek, na jarenlange restauratie. De kapel, aan
de oostzijde van de Isis-tempel, werd gebouwd door Ptolemeus VI en uitgebouwd
door Ptolemeus VII, Augustus en Tiberius. Het is vooral bekend vanwege de
bijzondere afbeeldingen van muzikanten.

 

Smokkel en
reclamatie van oudheden

 

Foto 8

 

In Israël zijn twee deksels van
mummiekisten geconfisqueerd van een antiquair in Jerusalem. De deksels waren
waarschijnlijk via Dubai het land in gesmokkeld en werden ontdekt na een
grootscheepse controle. D.m.v. koolstofdatering werd vastgesteld dat één deksel
uit de 16e tot 14e eeuw v.Chr. komt en het andere deksel uit de 10e tot 8e eeuw
v.Chr. komt. Waarschijnlijk zijn de deksels illegaal opgegraven in de
Westelijke Woestijn. De smokkelaars hebben ze in twee helften gezaagd om ze
minder opzichtig te kunnen transporteren. De deksels zullen uiteindelijk
terugkeren naar Egypte. De antiquair zal waarschijnlijk niet vervolgd worden.

 

Foto 9

 

Een Belgische rechtbank besloot eind maart
tot teruggave van 80 oudheden aan Egypte. De voorwerpen waren in april 2010
geconfisqueerd van een Egyptische dame op de luchthaven van Brussel en bestaan
uit 11 amuletten, 27 scarabeeën, Islamitische cilinderzegels, een Koptisch
gewaad van een kind, gedecoreerd textiel, een Ptolemeïsche pot in de vorm van
een leeuw en een prehistorische pot. De vrouw probeerde de antiquiteiten in
twee houten beelden het land uit te smokkelen. Nadat het Koninklijk Museum voor
Kunst en Geschiedenis (KMKG) de authenticiteit van de oudheden had bevestigd, werd
besloten tot teruggave.

 

Buiten Egypte

 

Foto 10

 

Vlak voor Pasen vonden Israëlische archeologen
in Jerusalem een Egyptische scarabee uit vermoedelijk de 19e dynastie. De
scarabee is ongeveer 1 cm
lang en draagt de naam van Amon-Ra. Volgens de opgravingsleider Eli Shukrun is
dit de eerste keer dat een Egyptische scarabee werd gevonden in dit gebied.

 

Museale ontdekkingen

 

Foto 11

 

Tijdens de
opening van hun nieuwste tentoonstelling, 'Mummy: Secret of the Tomb', werd een
bijzondere ontdekking gedaan in het Queensland Museum in Brisbane (Australië).
Egyptoloog John Taylor van het British Museum bezocht de opening van de
tentoonstelling halverwege april en zag daar tot zijn verbazing fragmenten van
een bekende papyrus liggen: het dodenboek van Amenhotep, opzichter van de
bouwmeesters in het district van Amon, tijdens de regering van Toetmoses III.
Taylor herkende de fragmenten onmiddellijk omdat het British Museum hier ook
stukken van bezit, evenals het Metropolitan Museum in New York en het Museum of
Fine Arts in Boston. Het Queensland Museum besefte tot dan toe zelf niet dat de
fragmenten tot dit belangrijke dodenboekpapyrus behoorden. Het papyrus werd in
de 19e eeuw gevonden, waarna fragmenten verspreid raakten over heel de wereld.
Het Queensland Museum kreeg de fragmenten in 1913 van een onbekende dame.
Taylor hoopt met gescande beelden van de fragmenten 'zijn' papyrus weer een
stuk completer te krijgen. Het volledige papyrus was waarschijnlijk meer dan 20 m lang.

 

Foto 12

 

Dat het
Egyptisch Museum in Cairo nog vele geheimen herbergt zal niemand verbazen. Er
worden dan ook regelmatig ontdekkingen gedaan. Halverwege april werd daar weer
één aan toegevoegd. Italiaans egyptoloog Giuseppina Capriotti herontdekte in
het museum een zandstenen beeld (JE 46278) van twee kinderen dat in 1918 in Dendera werd
gevonden. Volgens Capriotti zijn de kinderen niemand anders dan het nageslacht
van Cleopatra VII en Marcus Antonius: Alexander Helios ('zon') en Cleopatra
Selene ('maan'). Het meisje van het dubbelbeeld draagt een maanschijf en
-sikkel op het hoofd en het jongetje een zonneschijf. Daarnaast wijzen
stijlkenmerken sterk op een datering van ca. 50-30 v.Chr. De tweeling zag in 40
v.Chr. het levenslicht. Het beeld toont de twee kinderen naakt en met één arm
over de schouder van de ander. In de andere hand houden ze elk een lange slang
vast, die aan hun voeten opgerold liggen.

 

Ander nieuws

 

Een DNA-studie door de Universiteit van
Warwick (VK) heeft aangetoond dat de Egyptenaren hun katoenplanten niet uit
India haalden, maar uit Afrika. 1600 jaar oude katoenzaden uit Qasr Ibrim (in
het Nassermeer) bleken van de Afrikaanse soort Gossypium herbaceum te zijn en
niet, zoals vroeger werd verondersteld, van de Indische soort G. arboreum. Het
was niet ongewoon dat de oude Egyptenaren plantensoorten van het Indische
subcontinent importeerden, maar met katoen lijkt dat niet te zijn gebeurd. Het
onderzoek (gepubliceerd in het blad Molecular
Biology and Evolution) toont tevens het eerste bewijs van versnelde
evolutie, waarbij een gewas honderden millennia lang vrijwel onveranderd blijft
en dan in een kort tijdsbestek (in dit geval anderhalf millennium) enorme DNA-veranderingen
ondergaat. Het hedendaagse Egyptische katoen lijkt bijna niet meer op het oude
katoen. Dit kan slechts ten dele verklaard worden door de domesticatie van het
gewas, omdat dit 1600 jaar geleden al duizenden jaren aan de gang was. Andere katoensoorten
in Brazilië en Peru bleken nauwelijks veranderd, ook waren sommige monsters
duizenden jaren ouder dan die uit Qasr Ibrim. Lees
hier de officiële aankondiging op de website van de Universiteit van
Warwick.

 

In een recent interview stelt minister
Ibrahim dat hij nooit zal toestaan dat de mummie van Ramses II onderzocht wordt
om te zien of hij de farao van de exodus was. Volgens Ibrahim is het onmogelijk
dat Ramses II de farao van de Exodus was. Ook ontkrachtte hij geruchten dat het
GEM in de vorm van een Davidster gebouwd wordt. Ibrahim reageerde tevens op de
controverse rondom het uitlenen van oudheden aan internationale tentoonstellingen.
Hij stelt dat hierbij alle wetten en regels gerespecteerd zijn en dat alle
antiquiteiten in uitleen nauwlettend gevolgd worden. Het MSA onderzoekt de
mogelijkheden om antiquiteiten via satelliet te volgen. De ‘jacht’ op de Steen
van Rosetta, de buste van Nefertiti en andere belangrijke oudheden in
buitenlandse musea zal in elk geval voorlopig gestaakt worden. Zie dit uitgebreide artikel
voor een zeer recent overzicht van de strijd om de Nefertiti-buste. Ibrahim
denkt overigens dat de Egyptische oudheden geen gevaar lopen als de Moslim
Broederschap en/of de Salafisten aan de macht komen in Egypte. Tot slot gaf
Ibrahim aan dat hij geen enkele vorm of gradatie van corruptie zal tolereren
binnen zijn ministerie.

 

Foto 13

 

Het MSA maakte op 20 april bekend dat het
een exemplaar van de Description de L’Egypte laat restaureren door het
conservatie-lab van het Grand Egyptian Museum. Dit exemplaar ligt al sinds jaar
en dag in de bibliotheek van het Antiquities Documentation Centre en is door
aantasting door vocht en insecten dringend aan restauratie toe. Men verwacht
zeker een jaar nodig te hebben voor de restauratie.

 

Zoals reeds
vorig jaar aangekondigd werd, heeft de SCA eind april besloten om nieuwe
buitenlandse archeologische missies in het Nijldal niet toe te staan. Dit geldt
dus niet voor bestaande missies en Egyptische missies. Aanvragen voor
archeologisch onderzoek in de Nijldelta, woestijnen en kwetsbare gebieden
(zoals plekken waar de bebouwing oprukt), zullen nog wel overwogen worden.

 

Foto 14

 

Klik hier voor een geweldige
documentaire (24 min.) over de oud-Egyptische scheepswerf in Mersa Gawasis en
de nauwkeurige reconstructie van een schip waarvan delen zijn aangetroffen op
deze fascinerende archeologische site. De 'Min' is een getrouwe kopie van een
schip uit de tijd van Hatsjepsoet en ziet er fantastisch uit. Het schip is op
authentieke wijze gebouwd van hout en touwen met behulp van werktuigen uit de
tijd van Hatsjepsoet.