Ik vertrek op 29 januari voor een reis van bijna 4 weken door het zuidelijke deel van Afrika. Verder weg van Egypte dan ik hier in Nederland ben hoop ik toch meer te leren over het oude Egypte. Bijvoorbeeld door een bezoek aan de Okavango-delta in Botswana, waar nijlkrokodillen, nijlpaarden en heilige ibissen zich ophouden tussen de talloze papyrusplanten. Kortom: zoals de Nijldelta er in de oudheid ongeveer uit gezien moet hebben. Maar bijvoorbeeld ook door een bezoek aan de hoogste zandduinen ter wereld in Namibië.

Toch is het doel van deze reis vooral de kennismaking van andere bijzondere plaatsen in de wereld en het genieten van haar schoonheid. Daarom zal ik van deze reis GEEN blog bijhouden op IkZieZeGliefen. Wel kunt u in mijn volgende nieuwsbrief natuurlijk wel enkele hoogtepunten verwachten.
Tevens houdt deze lange reis in dat ik, voor het eerst sinds de oprichting van IkZieZeGliefen in 2007, in februari geen Egyptologisch Nieuws uitbreng. Bijzondere ontdekkingen of ontwikkelingen zal ik uiteraard wel opnemen in het nieuwsbericht van maart.

Gevolgen van de Egyptische revolutie

Na vele maanden van stilte is er opnieuw een gestolen voorwerp uit het Egyptisch Museum in Cairo terug gevonden! Het gaat om een beeldje van de godin Bastet (inventarisnummer JE 36598). Bij de vondst zijn tevens verdachten aangehouden. Het werd eerder deze maand al even terloops aangestipt door voormalig minister van het MSA Zahi Hawass in een zeldzame update van zijn website, maar dat viel gezien de toon van zijn bericht nauwelijks serieus te nemen. Toch wist het museum de vondst te bevestigen. Er worden nu nog 29 oudheden vermist uit het beroemde museum aan het inmiddels nog beroemdere Tahrir-plein.

Op 25 januari jl. is de eerste verjaardag van de revolutie herdacht met een gigantische bijeenkomst op en rond het Tahrir-plein. Hoewel men dit keer niet allemaal hetzelfde doel had - sommigen herdachten de doden, anderen vierden juist feest, en weer anderen protesteerden tegen de militaire machthebbers - lijkt het allemaal uiterst vriendelijk en vreedzaam te zijn verlopen. Ook het Egyptisch Museum heeft er geen last van gehad, behalve dan dat het museum uit voorzorg sinds 23 januari was gesloten. Minister Ibrahim bracht op 25 januari een bezoek aan het museum om persoonlijk toe te zien op de beveiliging.

Tevens heeft Ibrahim op 25 januari dan toch eindelijk het Suez Museum geopend!

Verbrande pagina uit Description De l'Egypte Foto: Noel King

De reddingswerkzaamheden aan de collectie van het uitgebrande Egyptian Scientific Institute (ESI) gaan onverminderd door. Vele duizenden boeken en manuscripten wachten op kleine stapels in de tuin, de gangen, de kelder en zelfs op het dak van de Nationale Bibliotheek in Cairo op hun beurt om een eerste noodrestauratie te ondergaan. Zie bijvoorbeeld de foto's bij dit artikel. Bijna alle boeken hebben verbrande randen of zijn er nog erger aan toe. Over het lot van de Description de l'Egypt is nog altijd veel onduidelijkheid. Die verwarring is mogelijk ontstaan doordat het werk uit meerdere volumes bestaat. Waarschijnlijk zijn enkele volumes deels of helemaal verbrand en enkele delen (vrijwel) intact gered uit de vlammenzee. Op deze webpagina van de BBC vindt u een indringend verslag van de reddingswerkzaamheden. Vele vrijwilligers werken non-stop door om de boeken te drogen en te verpakken in vacuümzakken, tot ze op een later moment gerestaureerd kunnen worden. Ook op deze webpagina kunt u lezen over de werkzaamheden.
Intussen heeft het MSA een tijdelijk pand toegewezen aan het ESI. Beit el-Sennari (het Huis van Sennari) is vernoemd naar de Soedanese koopman die het huis in 1794 bouwde en was vier jaar later de oorspronkelijke locatie van het ESI, toen het werd gesticht door Napoleon Bonaparte. In 1859 verhuisde het instituut naar Alexandrië en keerde het in 1880 terug naar Cairo, waar het werd gevestigd in het nu uitgebrande pand Qasr al-Aini.

Bijna op de kop af zes jaar na de vondst van KV63 is halverwege januari 2012 opnieuw een graf gevonden in het Dal der Koningen!

Dat wil zeggen: een kleine grafschacht vlak naast KV40, dat door een team van de Universiteit van Basel begin 2011 was aangetroffen. Het Zwitserse team, onder leiding van Elina Paulin-Grothe, doopte de kuil waarvan men toen nog dacht deze ondiep was KV40b, omdat men op dat moment vermoedde dat het om een stichtingsdepot ging voor KV40. Toen het team onlangs echter terugkeerde in het Dal der Koningen en de kuil verder uitgroef, bleek deze een aantal meters diep te zijn en te leiden naar een kleine grafkamer. Daarin werd een zwart geverfde houten mummiekist gevonden. Op de kist staan teksten in hiërogliefen. Tevens trof het team een kleine houten stèle aan waarin in kleurrijke verf te zien is hoe de grafeigenaar offers brengt aan vermoedelijk Ra-Horachte die op een troon zit. De stèle noemt de naam en titels van de eigenares: Nehmes-bastet, een Zangeres van Amon Ra uit (vermoedelijk) de 22e dynastie. Ze zou ook een voorleespriesteres en dochter van Amon-Ra genoemd worden. KV40(b) is gelegen halverwege de zij-wadi richting het beroemde graf van Toetmoses III, aan de linkerkant.

Volgens Mansour Boraik, directeur van de SCA in Luxor, is dit de eerste keer dat het graf van een vrouw zonder Koninklijke banden is gevonden in het Dal der Koningen. Toch was het graf oorspronkelijk niet bedoeld voor Nehmes-bastet. Zij heeft ca. 400 jaar na de aanleg het graf geusurpeerd. Hij zei ook dat de kist in uitstekende staat is en komende week geopend zal worden.

UPDATE 16-1-2012: De mummiekist is maandag al geopend door prof. Susanne Bickel en Elina Paulin-Grothe van het Zwitserse team, en dr. Mohammed el-Bialy en Ali Reda van de Egyptische autoriteiten. In de kist trof men een "keurig ingepakte mummie" aan. Meer is helaas niet bekend gemaakt. Wel vertelde Bickel dat de contouren van het graf toevalligerwijs op 25 januari 2011 waren gevonden, de dag waarop de revolutie in Egypte begon. Uit angst voor plunderingen is de opening zo snel mogelijk vergrendeld met een ijzeren deur en werd de vondst geheim gehouden. Toen was echter nog niet duidelijk dat het om een ongestoord graf ging.

UPDATE 17-1-2012: Het nieuw ontdekte graf is nu officieel KV64 genummerd (dus het tijdelijke nummer KV40b komt daarmee te vervallen). Het opgravingsteam heeft een korte update geplaatst op de eigen website met veel details: lees hier (opent in nieuw venster). Opvallend is de opmerking onderin, die stelt dat de vondst van aardewerk en hout wijst op sporen van de oorspronkelijke begrafenis uit de 18e dynastie. Mogelijk dat onder het puin in de grafkamer nog meer (substantiële) resten te vinden zijn!

Meer nieuws volgt zodra het beschikbaar is!

Plattegrond: University of Basel Kings' Valley Project

Gevolgen van de Egyptische revolutie
Zoals verwacht is Mohamed Ibrahim Ali Sayed aangesteld als minister van het (opnieuw) nieuw gestichte Ministry of State for Antiquities Affaires (MSAA). Deze rol werd eerder vervuld door de roemruchte Zahi Hawass toen toenmalig president Hosni Mubarak de eerste twee maal tot oprichting van het MSAA verordende.
Ibrahim Ali haalde zijn PhD aan de Universiteit van Sorbonne (Frankrijk) en werkte eerder binnen de SCA bij de afdeling Saqqara en Giza. Voor zijn aanstelling als minister was hij professor van Archeologie aan de Ain Shams Universiteit. Ibrahim Ali neemt in zijn nieuwe rol de verantwoordelijkheid over alle oudheden in Egypte, waardoor ook de SCA voortaan (opnieuw) onder de MSAA gevoegd zal worden.
De plannen van Ibrahim Ali voor de nabije en verre toekomst wijken niet wezenlijk af van zijn voorgangers en van Mustafa Amin, de secretaris-generaal van de SCA. Toch zei Ibrahim Ali zich meer te concentreren op de archeologen dan op de archeologie en beloofde hij tevens het Serapeum in Saqqara binnenkort voor het publiek te openen.

De MSA heeft maatregelen aangekondigd om de werkomstandigheden van personeel tegemoet te komen. Zo zal 320.000 euro aan inkomsten uit de Toetanchamon tentoonstelling in Japan ingezet worden voor betere medische zorg. Dit geld was eerder bestemd voor opgravingen in het Dal der Koningen. Ook worden entreegelden voor Islamitische monumenten in Cairo voor buitenlandse toeristen verhoogd. Dat geld zal echter ingezet worden voor de restauratie en onderhoud van deze monumenten. Om mensen in de ingestorte toeristensector tegemoet te komen, zal de MSA voortaan in de maanden juni en augustus geen huur meer vragen voor winkeltjes en cafetaria bij musea en archeologische sites.

Volgens onze gastheer gisteravond zouden we vandaag om ca. 4u00 arriveren, maar dat geloofden wij al niet echt. Zeker niet nadat hij beweerde dat station el-Giza dichterbij het vliegveld ligt dan Ramses station. Van dat laatste was hij behoorlijk zeker, want hij woont immers zelf in Cairo. Vanmorgen moest hij toch toegeven dat ik gelijk had, ook al bracht hij het heel anders. Hij zou het ontbijt 20 minuten voor aankomst serveren, dus waren wij er 3u40 helemaal klaar voor. Natuurlijk kwam het ontbijt pas rond 4u45. Ook van het ontbijt moet men zich niet veel voorstellen. Feitelijk hebben we alleen de 2 kleine stukjes cake en het kopje thee op. De rest leek niet eetbaar. Als we el-Giza station uitrijden, maken we ons klaar om uit te stappen. We worden door onze gastheer gesommeerd alvast naar het balkon te lopen, waar een heleboel kisten en zakken staan opgestapeld. Daarnaast moeten er continue personeelsleden door. Niet erg handig dus. Terwijl de trein nog rijd wordt de deur geopend en als de trein bijna stil staat stappen we uit. Het is stipt 5u30 en we zijn weer terug in Cairo! Op het perron worden we onmiddellijk aangevallen door een stel taxichauffeurs, die we afhouden. We hebben geen behoefte aan deze opdringerigheid. Met al ons hebben en houden lopen we het Ramses station uit, terwijl één hardnekkige chauffeur ons blijft lastigvallen. We zetten hem betaald door de eerste de beste andere taxi te nemen. Die brengt ons zonder problemen en in zeer korte tijd (het is immers nog erg vroeg) naar Cairo Airport, terminal 3. Het inchecken verloopt wat rommelig, omdat we iedere keer naar een andere balie gestuurd worden. Een mannetje vraagt zelfs bakshees omdat hij 20m met ons meeliep, zonder iets te doen. Eenmaal ingecheckt hebben we nog ruim 2 uur tijd om te doden. Dat doen we door wat te drinken en rond te lopen. De gate opent op tijd, maar het vliegtuig vertrekt met een klein half uur vertraging, vanwege filevorming op de startbaan. De vlucht zelf verloopt soepel en we landen keurig op tijd. De treinen in Nederland hebben (zoals gebruikelijk) de nodige problemen, maar voor het diner zijn we beide weer thuis.

Het was een geweldige reis. Avontuurlijk, gezellig, leerzaam, enerverend, confronterend en nuttig. Maar toch vooral leuk. Ondanks dat we alles zelf hebben moeten regelen hebben we in 12 dagen tijd meer gezien en gedaan dan in welke reis dan ook. Plannen zijn al in de maak voor een vervolg in juni 2012, insh'allah!

Ook op deze laatste dag gunnen we onszelf uit te slapen en ontmoeten elkaar om 8u00 voor het ontbijt. Na het ontbijt betalen we onze hotelrekening. Behalve dat het even lijkt alsof niemand weet hoe het creditcardapparaat werkt, verloopt het afrekenen soepel. Wel wijzen we ze nog op het feit dat ze de fietsen van gisteren vergeten waren mee te rekenen. Het is ongeveer 9u30 als we het pontje naar de oostoever nemen en richting het kantoor van EgyptAir lopen. Sandra had vernomen dat het nodig was onze vlucht te herbevestigen, maar zoals ik al wist bleek dit niet nodig volgens de uiterst vriendelijke man van EgyptAir. Nu dit zeker is, lopen we naar het begin van de sfinxenlaan. In alle eerlijkheid moet gezegd worden dat we allebei erg moe zijn en een beetje 'verzadigd' van Egypte. Het kost ons dan ook steeds meer energie en irritatie om de vele taxichauffeurs en koetsenmenners van ons af te slaan. Het valt niet mee om vriendelijk te blijven als je na 3 keer weigeren nog steeds niet van zo'n persoon af komt. We lopen zo goed en zo kwaad als het kan vanaf de Luxortempel naar de Karnaktempel langs de sfinxenlaan die nog steeds niet helemaal opgegraven is en al helemaal niet opengesteld is, in tegenstelling tot wat Zahi Hawass beweert. Niettemin valt er best nogal wat te zien vanaf de zijlijn.

Als we Karnak bereiken moeten we een aardig eind omlopen voor de ticketoffice. In het nieuwe visitorcenter staat een hele aardige maquette, hoewel er niet bij staat welke bouwfase het weergeeft. Aan het immense tempelcomplex van Karnak is immers duizenden jaren gebouwd, verbouwd, afgebroken en herbouwd.